Historia na Sobotę: Spodek w Katowicach – ikona architektury i sportu

Początki i Koncepcja

Decyzja o budowie hali widowiskowo-sportowej w Katowicach zapadła pod koniec lat 50. XX wieku. W 1959 roku Wojewódzki Komitet Kultury Fizycznej ogłosił konkurs na projekt obiektu, który miał pomieścić 8 tys. widzów i służyć zarówno wydarzeniom sportowym, jak i kulturalnym. Do udziału zaproszono wybitnych architektów, wśród nich Juliana Brzuchowskiego, Jerzego Gottfrieda, Jerzego Hryniewieckiego i Kazimierza Sołtykowskiego.

Zwyciężyła koncepcja zespołu w składzie: Maciej Gintowt, Maciej Krasiński i Jerzy Hryniewiecki, wspieranych przez inżyniera Wacława Zalewskiego. Ich projekt zakładał śmiałą konstrukcję w kształcie odwróconego stożka z wiszącymi trybunami, która szybko stała się międzynarodową sensacją. Makieta hali trafiła nawet na okładki europejskich czasopism branżowych i została zaprezentowana na olimpijskiej wystawie sztuki w Rzymie.

Budowa i Wyzwania

Budowę rozpoczęto w 1964 roku, jednak prace napotkały liczne problemy. W 1966 roku pękły dwie przypory, co wymagało weryfikacji obliczeń konstrukcyjnych. Pomimo sporów między projektantami a ekspertami z Politechniki Śląskiej, ostatecznie kontynuowano realizację według pierwotnego planu.

Otwarcie Wojewódzkiej Hali Widowiskowo-Sportowej nastąpiło 8 maja 1971 roku podczas obchodów 50. rocznicy III powstania śląskiego. W uroczystości wzięli udział m.in. Edward Gierek, Józef Cyrankiewicz i Jerzy Ziętek. Koszt inwestycji, początkowo szacowany na 200 mln zł, ostatecznie wyniósł około 800 mln zł.

Architektura i Konstrukcja

Spodek to jeden z najciekawszych przykładów architektury modernistycznej w Polsce. Jego charakterystyczna forma przypomina latający spodek, stąd potoczna nazwa. Konstrukcja opiera się na:

• Sprężonym pierścieniu fundamentowym, który ma absorbować wstrząsy górnicze.
• 120 stalowych żebrach podtrzymujących dach.
• Aluminiowych łuskach pokrywających elewację (pierwotnie eternitowych).

Obiekt składa się z:

• Hali głównej (pojemność: 11 016 widzów).
• Lodowiska (miejsce rozgrywek GKS Katowice).
• Sali gimnastycznej i basenu.
• Części hotelowo-gastronomicznej.

Wydarzenia, Które Przeszły do Historii

Muzyka

Spodek gościł największe gwiazdy światowej sceny muzycznej, m.in.:

• Metallica (pierwszy koncert w Polsce w 1987 r.)
• Deep Purple (nagrali tu DVD Live Encounters w 1996 r.)
• The Cure, Rammstein, Iron Maiden, Jean-Michel Jarre
• Polscy artyści: Dżem, Hey, Perfect, Lady Pank

Cykl imprez muzycznych:

• Rawa Blues Festival (od 1985 r.)
• Metalmania (festiwal heavymetalowy)
• Mayday (impreza elektroniczna od 2000 r.)

Sport

• Mistrzostwa Świata w Hokeju na Lodzie (1976) – pamiętne zwycięstwo Polski nad ZSRR.
• Mistrzostwa Europy w Koszykówce Kobiet (1999) – złoty medal Polski.
• Mistrzostwa Świata w Siatkówce Mężczyzn (2014) – Polska zdobyła tytuł mistrzowski.
• Intel Extreme Masters (turniej e-sportowy od 2013 r.).

Wydarzenia Historyczne

• W 1980 r. w Spodku odbywały się spotkania „Solidarności”.
• W 2018 r. obiekt był jednym z miejsc szczytu klimatycznego COP24.

Modernizacje i Współczesność

W latach 2007–2012 przeprowadzono gruntowny remont, m.in.:

• Wymieniono elewację.
• Zainstalowano nowoczesne oświetlenie i ekran LED.
• Powiększono widownię.

Dziś Spodek pozostaje wizytówką Katowic, symbolem nowoczesności i miejscem, gdzie historia spotyka się z przyszłością.

Czy wiedziałeś?

• Nazwa „Spodek” nawiązuje do kształtu hali, przypominającego UFO.
• Konstrukcja dachu była jednym z pierwszych na świecie przykładów zastosowania zasady tensegritetu (równowaga napięć).
• W 1973 r. w Spodku wyświetlano Ojca chrzestnego – film obejrzało 62 tys. widzów!

Fot. Domena publiczna