Prezydent Karol Nawrocki poinformował o odebraniu Wołodymyrowi Zełenskiemu Orderu Orła Białego – najwyższego odznaczenia państwowego w Polsce. Decyzja zapadła po konsultacjach z Kapitułą Orderu i jest związana z zgodą prezydenta Ukrainy na nadanie jednej z jednostek Sił Zbrojnych Ukrainy nazwy „Bohaterów UPA”.

To wydarzenie ma wymiar historyczny. Dotychczas w ponad 300-letniej historii Orderu Orła Białego odznaczenie zostało odebrane tylko raz.

Decyzja prezydenta Karola Nawrockiego

Order Orła Białego został przyznany Wołodymyrowi Zełenskiemu w 2023 roku przez ówczesnego prezydenta Andrzeja Dudę jako wyraz uznania za współpracę polsko-ukraińską oraz postawę w obliczu rosyjskiej agresji.

W piątek prezydent Karol Nawrocki poinformował, że po konsultacjach z Kapitułą Orderu zdecydował o cofnięciu tego odznaczenia. Jak przekazał, decyzja jest reakcją na zgodę władz Ukrainy na nadanie jednej z jednostek wojskowych nazwy odwołującej się do UPA, co w Polsce wywołało szeroką debatę i sprzeciw wielu środowisk.

Ponad trzy wieki historii najwyższego odznaczenia

Order Orła Białego jest najstarszym i najwyższym polskim odznaczeniem państwowym. Został ustanowiony przez króla Augusta II Mocnego na początku XVIII wieku i od ponad 300 lat trafia do osób szczególnie zasłużonych dla Rzeczypospolitej.

Na przestrzeni dziejów odznaczenie otrzymywali królowie, prezydenci, przywódcy państw, wybitni wojskowi, duchowni, naukowcy, artyści oraz osoby szczególnie zasłużone dla niepodległości Polski.

Wśród kawalerów Orderu znaleźli się m.in. papież Jan Paweł II, Czesław Miłosz, Witold Lutosławski, Zbigniew Brzeziński, Wisława Szymborska, Andrzej Wajda, Jerzy Buzek czy Andrzej Poczobut.

Tylko jeden przypadek odebrania orderu

Choć historia Orderu Orła Białego liczy ponad trzy stulecia, przypadki odebrania odznaczenia należą do absolutnych wyjątków.

Jedyną osobą, której formalnie cofnięto Order Orła Białego, był Wincenty Witos. Stało się to w 1932 roku w konsekwencji wyroku wydanego w tzw. procesie brzeskim, w którym skazano przywódców opozycji wobec sanacji.

Sytuacja ta nie trwała jednak długo. Po wybuchu II wojny światowej, we wrześniu 1939 roku, prezydent RP na uchodźstwie Władysław Raczkiewicz przywrócił Witosowi najwyższe polskie odznaczenie.

Oznacza to, że decyzja dotycząca Wołodymyra Zełenskiego jest pierwszym od czasów II Rzeczypospolitej przypadkiem odebrania Orderu Orła Białego.

Symbol szczególnego uznania

W III Rzeczypospolitej Order Orła Białego przyznawali kolejni prezydenci – od Lecha Wałęsy, przez Aleksandra Kwaśniewskiego, Lecha Kaczyńskiego, Bronisława Komorowskiego i Andrzeja Dudę, po obecnego prezydenta Karola Nawrockiego.

Odznaczenie pozostaje najwyższym wyrazem uznania państwa polskiego dla osób, które wniosły wyjątkowy wkład w rozwój kraju, jego niepodległość, kulturę, naukę czy współpracę międzynarodową. Decyzje dotyczące jego nadawania lub cofania należą do najbardziej doniosłych aktów prerogatyw prezydenta RP.


Na zdjęciu Prezydent RP Andrzej Duda (P) i prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski (L). Fot. PAP/Radek Pietruszka