II Śląskie Forum Sprawiedliwej Transformacji: rozmowa o przyszłości regionu, która nie może czekać

W Muzeum Śląskim trwa II Śląskie Forum Sprawiedliwej Transformacji – jedno z najważniejszych wydarzeń poświęconych przemianom gospodarczym, społecznym i energetycznym regionów górniczych. Tegoroczna edycja odbywa się w kluczowym momencie: nie ma jeszcze pewności, czy Fundusz Sprawiedliwej Transformacji zostanie utrzymany w nowej perspektywie unijnej po 2027 roku, i czy nadal będzie zarządzany lokalnie.

Transformacja wciąż budzi pytania

– Dyskusja o przyszłości regionu toczy się w bardzo ważnym czasie. Nadal nie wiemy, jaką rolę w kolejnych latach odegra Fundusz Sprawiedliwej Transformacji – podkreślił wicemarszałek Leszek Pietraszek.

Zaznaczył również, że mieszkańcy wciąż otrzymują zbyt mało informacji o realnych skutkach nadchodzących zmian. Wyniki ankiety przeprowadzonej w siedmiu gminach – m.in. w Bieruniu, Rudzie Śląskiej, Jastrzębiu-Zdroju i Bytomiu – pokazały, że tylko 12% ankietowanych uważa, iż urzędy informowały ich o procesie zamykania kopalń. W niektórych gminach dominuje także przekonanie, że odejście od paliw kopalnych nie powinno następować zbyt szybko. Jedynie co ósmy mieszkaniec wierzy, że transformacja zakończy się sukcesem.

– Kluczem do sukcesu jest akceptacja społeczna. Bez niej żadna zmiana nie powiedzie się na trwałe – zaznaczył Pietraszek.

Ostatnia kopalnia w Bytomiu kończy działalność

Symbolicznym elementem przemian jest zaplanowane na 30 grudnia zamknięcie KWK Bobrek-Centrum – ostatniej funkcjonującej kopalni w Bytomiu. Podczas forum zastanawiano się, jak zagospodarować jej infrastrukturę.

Senator RP Halina Bieda wskazała, że jednym z realnych kierunków rozwoju mogłoby być wykorzystanie wód pokopalnianych w ciepłownictwie. – Wodę z kopalni i tak będziemy pompować jeszcze przez wiele lat, więc można ten proces mądrze wykorzystać. Jednak kluczowe jest, by mieszkańcy wiedzieli, jakie są możliwości i co stanie się z zakładem po zakończeniu wydobycia. Rewitalizacja przestrzenna jest trudna, ale rewitalizacja społeczna – jeszcze trudniejsza. Na Śląsku mentalność od zawsze związana była z węglem – podkreśliła.

Śląsk wzorem dla Europy

Mimo wielu wyzwań, Śląsk jest dziś wskazywany jako przykład regionu dobrze prowadzącego proces transformacji. Paweł Olechnowicz z Komisji Europejskiej zauważył, że projekty o wartości 2 mld euro oraz ponad 900 podpisanych umów to wynik imponujący w skali UE.

– To efekt aktywności lokalnych interesariuszy i decentralizacji, która pozwoliła regionowi samodzielnie kształtować swoje inwestycje. Przekazanie funduszy w ręce samorządu okazało się świetną decyzją – powiedział przedstawiciel KE.

Wicemarszałek Pietraszek dodał, że choć Fundusz Sprawiedliwej Transformacji stał się jednym z motorów rozwoju, proces nie może ograniczać się jedynie do tematów związanych z końcem górnictwa. – Transformacja musi obejmować również firmy górnicze, które chcą dywersyfikować działalność. Fundamenty zostały zbudowane, ale na ostateczne efekty musimy jeszcze poczekać – podsumował.

Nowa ścieżka zawodowa dla górników

W trakcie forum nawiązano też do przełomowej, pierwszej w Polsce regionalnej umowy, która ma ułatwić górnikom zmianę branży. Dzięki niej nawet 200 pracowników kopalń może wkrótce rozpocząć pracę na kolei. To efekt współpracy PGG oraz Kolei Śląskich, które planują budowę nowoczesnej bazy serwisowej na terenie dawnej kopalni Sośnica.

Nowa inicjatywa ma być realnym wsparciem dla osób decydujących się na odejście z górnictwa – również tych, którzy korzystają z osłon przewidzianych w ustawie o funkcjonowaniu górnictwa.